Hızlı Yakıt Sistemi
38 okunma

Güç Çıkar Risk ve Bedel Faturayı kim öder?

Güç Çıkar Risk ve Bedel Faturayı kim öder?

İran’ı dizginlemek, İsrail’in yayılmacılığını sınırlamak, bölgeyi yeniden paylaşmak yada paylaşılmasına engel olmak… Ortadoğu nereye evrilecek?

Ortadoğu’da bazen en önemli gelişme, kimin kiminle anlaşma imzaladığı değil; o anlaşmanın masada olmayanları nasıl bir hesabın içine soktuğudur.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın Mekke’de imzaladığı ortak savunma anlaşmasını bu açıdan okumak gerekiyor. Üç ülkenin askerî ve stratejik kapasiteleri farklı. Fakat bu kapasiteler ortak bir güvenlik mekanizmasında buluşursa ortaya yalnızca yeni bir ittifak değil, diğer bölgesel aktörlerin hesaplarını değiştirebilecek yeni bir ağırlık merkezi çıkabilir.

İşte İran açısından asıl mesele burada başlıyor. Tahran, kendisini doğrudan hedef alan bir ittifak bulunmasa bile çevresindeki ülkelerin daha koordineli hareket etmesi ihtimalini hesaba katmak zorunda kalabilir. İran’ın bölgedeki etkisi yalnızca kendi askerî gücünden değil, müttefiklerinden ve farklı ülkelerdeki silahlı aktörlerle kurduğu ilişkilerden de besleniyor. Bu ilişkilerin hareket alanı daralırsa İran’ın bölgesel nüfuzu da baskı altına girebilir.

İran’ın önünde yeni bir seçenek mi beliriyor: daha fazla çatışma, yoksa istemediği bir bölgesel dengeye uyum sağlamak mı?

Bu sorunun cevabı, Irak ve İran’daki Kürt sahasından bağımsız düşünülemez. Irak Kürdistan Bölgesi, İranlı Kürt muhalif grupların varlığı ve sınır güvenliği, Tahran’ın hassasiyetleri arasında. Yeni bölgesel koordinasyon güçlenirse bu saha, yalnızca yerel bir güvenlik meselesi olmaktan çıkıp daha geniş pazarlıkların parçasına dönüşebilir. Kürt aktörler üzerinde baskı artabilir; aynı zamanda Bağdat ve Erbil’in manevra alanı da değişebilir. Ancak bu, bütün Kürt hareketlerinin tek merkezden yönetildiği veya aynı yönde hareket edeceği anlamına gelmez. Tam tersine, farklı grupların çıkarları arasındaki ayrılıklar yeni denklemin belirleyici unsurlarından biri olabilir.

Diğer tarafta İsrail var. Mekke Anlaşması İsrail’in bölgesel hamlelerine karşı bir denge oluşturabilir mi? Eğer üç ülke arasında askerî koordinasyon, teknoloji ve istihbarat paylaşımı gerçek kapasiteye dönüşürse İsrail’in bazı hesaplarını yeniden yapması gerekebilir. Fakat burada ikinci bir ihtimal de var: Bölgesel güçler birbirlerini sınırlarken zamanla karşılıklı nüfuz alanlarını kabullenmeye, hatta örtük uzlaşmalara yönelir mi?

Böyle bir paylaşımın kararlaştırıldığına dair elimizde kanıt yok. Ancak Ortadoğu’nun geleceğini yalnızca açık çatışmalar üzerinden okumak da eksik kalır. Bazen rakiplerin birbirini durdurma çabası yeni bir çatışma doğurur; bazen de maliyetler yükseldiğinde pazarlığın kapısını açar.

26 Ekim’de Mekke Anlaşması’nın üç tarafının üst düzey temsilcilerinin İran’da görüşmesi bu açıdan dikkat çekici. Aynı ülkeler bir yandan ortak savunma kapasitelerini geliştirirken diğer yandan Tahran’la bölgesel güvenlik ve gerilimin azaltılmasını konuşuyor. Bu tablo, İran’ın ittifaka katıldığı anlamına gelmiyor. Fakat caydırıcılık ile diplomatik baskının aynı stratejinin farklı araçları olarak kullanılabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

Türkiye açısından ise en kritik soru, bu yeni denklemde yalnızca güvenlik sağlayan bir ortak mı olacağı, yoksa bölgesel düzenin kurulmasında söz sahibi bir aktöre mi dönüşeceği. Çünkü İran’ın hareket alanının daralması da İsrail’in sınırlandırılması da kendiliğinden Türkiye’nin kazandığı anlamına gelmez. Sonuç, karar mekanizmalarındaki ağırlığına ve üstleneceği risklerin karşılığında elde edeceği kazanımlara bağlı olacak.

Belki Mekke Anlaşması’nın asıl önemi, bugün ilan edilen maddelerden çok, yarın bölgedeki aktörleri hangi hesapları yapmaya zorlayacağında yatıyor.

İran geri adım atmaya zorlanır mı? İsrail’in önüne gerçek bir set çekilir mi? Yoksa bütün bu gerilim, sonunda yeni bir nüfuz pazarlığının zeminini mi hazırlar?

Güç, kim yeni güvenlik düzenini şekillendirecek?

Çıkar, kim stratejik, ekonomik ve siyasi kazanç sağlayacak?

Risk, kim çatışmaya sürüklenebilir, kimler nüfus kaybedebilir?

Bedel, Askeri, ekonomik, diplomatik ve insani maliyeti kim üstlenecek?

Ortadoğu’da yeni bir güç dengesi kuruluyorsa asıl mücadele yalnızca kimin daha güçlü olduğu için değil, yeni düzenin sınırlarını kimin çizeceği ve bedelini kimin ödeyeceği için verilecek.

Selmin PAZVANTOĞLU

Okuyucu Yorumları0

Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk görüşü siz paylaşın!

Yeni Bir Yorum Bırakın