Hızlı Yakıt Sistemi
16 okunma

ABD Gidiyor mu, Sisteme Çöküyor mu?

ABD Gidiyor mu, Sisteme Çöküyor mu?

Irak’tan çıkan Amerikan askerlerinin ardından geride ne kalıyor?
Amerikan askerleri Irak’tan çekildi. 30 Eylül itibarıyla ABD’nin Irak’taki Operation Inherent Resolve misyonu sona erdi. Washington ise bunu Irak’la ilişkilerin bitişi olarak değil, Irak’ın güvenliğinde başlıca sorumluluğun Bağdat’a bırakıldığı ve ABD-Irak arasında ikili savunma ilişkisinin sürdüğü yeni bir döneme geçiş olarak tanımlıyor.

Peki gerçekten sadece askerler mi gidiyor?

Asıl soru belki de burada başlıyor.

Çünkü ABD’nin Irak’taki varlığını yalnızca askerî üslerle ölçmek, 2003’ten bu yana oluşan daha geniş yapının önemli bir bölümünü gözden kaçırabilir.
Bunun en dikkat çekici örneklerinden biri petrol gelirleri.

Reuters’ın 30 Eylül tarihli araştırmasına göre Irak petrol gelirleri hâlâ Irak Merkez Bankası’nın New York Federal Reserve’deki hesabında tutuluyor. Petrol, Irak bütçesinin yaklaşık yüzde 90’ını oluşturuyor. Bu finansal yapı, Washington’a Irak’ın dolar sistemine erişimi ve finansal akışları üzerinde önemli bir kaldıraç sağlıyor. Sistemin kökleri 2003 sonrasında oluşturulan Development Fund for Iraq düzenlemesine kadar uzanıyor.

Buradaki mesele Irak’ın petrolünün kime ait olduğu değil.

Mesele, Irak’ın petrol gelirlerinin uluslararası dolar sisteminde hangi kanallardan hareket ettiği.

Bankacılık ve yaptırım mekanizmaları da bu tablonun başka bir parçası. Irak’ın dolar sistemi üzerindeki düzenlemeleri ve ABD’nin İran yaptırımlarıyla bağlantılı finansal baskıları, Washington’ın askerî varlığından bağımsız başka bir etki alanının bulunduğunu gösteriyor. Reuters’a göre Irak, 2025’te dolar açık artırması sistemini de sona erdirdi.

Dolayısıyla bugün Irak’ta dikkat çekici bir tablo var:
Amerikan askeri gidiyor; fakat dolar, petrol gelirleri, finans ve enerji üzerinden kurulan ilişkiler ortadan kalkmış değil.
Üstelik ABD-Irak ilişkisi hiçbir zaman yalnızca askerî olarak kurulmadı. 2008 tarihli Stratejik Çerçeve Anlaşması, savunmanın yanında ekonomi, enerji, finans, ticaret ve başka kurumsal alanlarda uzun vadeli işbirliğinin çerçevesini oluşturdu.

O halde soru değişiyor:

ABD Irak’tan gidiyor mu, yoksa Irak’taki varlığının biçimini mi değiştiriyor?
Tam bu noktada Türkiye de denkleme giriyor.

23 Eylül’de Türkiye ve Irak, güvenlik işbirliğini derinleştirme konusunda mutabakata vardı. Sincar’da Irak devlet otoritesinin tamamen tesis edilmesi ve yasaklı yabancı silahlı unsurların varlığına son verilmesi hedeflenirken, Türkiye’nin Başika-Zilkan yerleşkesini belirlenen mekanizma ve takvim doğrultusunda Irak Federal Hükümeti’ne kademeli olarak devretmesi kararlaştırıldı. Aynı görüşmede ticaret, yatırım ve özellikle Kalkınma Yolu gibi ortak stratejik projelerin hızlandırılması da gündeme geldi.

Burada dikkat çekici olan yalnızca Başika’nın devri değil, zamanlama.
23 Eylül’de Türkiye-Irak güvenlik mutabakatı.
30 Eylül’de ABD’nin Irak’taki askerî misyonunun sona ermesi.
Arada yalnızca yedi gün var.

Bu iki gelişmenin doğrudan birbirinin sonucu olduğunu söylemek için henüz erken. Ancak ortaya çıkan tablo şu soruyu sormayı gerektiriyor:
Acaba Irak’ta yeni güvenlik düzeni, Washington’ın tek başına belirlediği bir modelden ziyade; Bağdat’ın egemenlik arayışı, Türkiye’nin güvenlik öncelikleri ve bölgedeki ekonomik projelerin kesiştiği yeni bir denge üzerinden mi kuruluyor?
Belki de mesele bir ülkenin diğerinin yerini alması değildir.

Belki ABD askerî yükünü azaltırken, Türkiye kendi güvenlik ve ekonomik öncelikleri doğrultusunda Irak’la yeni bir ilişki kuruyor; Bağdat ise güvenlik ve egemenlik alanını yeniden kendi kurumları üzerinden toplamaya çalışıyor.

Bütün bunların yanında Washington’ın Irak’taki finansal, ekonomik, diplomatik ve ikili güvenlik bağları da devam ediyor.
Bu nedenle Irak bize yalnızca “Amerika gidiyor mu?” sorusunu sormuyor.

Daha büyük soru şu:
ABD Irak’tan çıkıyor mu, yoksa Irak’taki Amerikan varlığının biçimi mi değişiyor?

Ve belki bundan da önemlisi:
Irak’ta yeni dengeyi kim, hangi sebeplerle ve hangi koşullarda kuruyor?

Selmin PAZVANTOĞLU

Okuyucu Yorumları0

Bu habere henüz yorum yapılmamış. İlk görüşü siz paylaşın!

Yeni Bir Yorum Bırakın